İspanya’da Erasmus ve Değişim Programları
Erasmus programı (resmî adıyla Erasmus+), üniversite öğrencilerinin kendi ülkeleri dışındaki (programa üye) ülkelerde 1 dönem veya 2 dönem (1 yıl) boyunca değişim öğrencisi olarak bulunmalarına olanak sağlayan, Avrupa Birliği tarafından finanse edilen ve her yıl milyonlarca öğrencinin faydalandığı, günümüzün en yaygın ve popüler öğrenci değişim programıdır.
Erasmus programının amacı, öğrencilerin yalnızca akademik deneyim kazanmalarını sağlamak değil; aynı zamanda farklı bir ülkede yaşama, yeni kültürler tanıma ve uluslararası bir vizyon edinmelerine aracılık etmektir.
Özetle bir öğrenci, üniversite eğitiminin bir dönemini başka bir ülkedeki üniversitede tamamlama imkânı elde eder. Bunun için öğrencinin okuduğu bölüm ile yurt dışındaki ilgili üniversite ve bölüm arasında bir anlaşma bulunması gerekir. Ayrıca kontenjandan fazla başvuru yapılması durumunda, öğrenciler belirli başarı kriterlerine göre sıralanarak seçilmektedir. Özellikle Türkiye gibi öğrenci sayısının yüksek olduğu, üniversiteler arası anlaşmaların nispeten sınırlı kalabildiği ülkelerde, öğrenciler arasındaki rekabet artmakta ve bu durum Erasmus programından faydalanma ve hibe alma ihtimalini düşürmektedir. Ancak İspanya’da bunun tam tersi bir tablo söz konusudur. İspanya, Erasmus+ programında hem en çok öğrenci gönderen hem de en çok öğrenci kabul eden ülkelerden biri konumundadır.
2024 yılında İspanya’da eğitim alan öğrencilerden 171.419 öğrenci Erasmus programından faydalanmıştır. Bu sayı 2023 yılında 155.773 öğrenci, 2022 yılında ise 150.511 öğrenci olarak kaydedilmiştir. Bu veriler, Erasmus programına katılımın İspanya’da her geçen yıl istikrarlı bir şekilde arttığını göstermektedir.
Erasmus programına Türkiye de dâhildir; dolayısıyla Türkiye’deki üniversite öğrencileri de bu imkândan faydalanabilmektedir. Ancak Türkiye’deki üniversite öğrencilerinin programa katılım oranları İspanya’ya kıyasla oldukça düşüktür.
2024 yılında Türkiye’de eğitim alan öğrencilerden 23.831 öğrenci, 2023 yılında 24.038 öğrenci, 2022 yılında ise 34.933 öğrenci Erasmus programından faydalanmıştır.
Bu kıyaslamayı yalnızca öğrenci sayıları üzerinden değil, toplam öğrenci oranları üzerinden yapmak daha sağlıklı olacaktır. Çünkü hem Türkiye’de hem de İspanya’da öğrenciler, Erasmus programından faydalanabilmek için sınırlı kontenjanlar sebebiyle diğer adaylarla rekabet etmek durumundadır.
İspanya’daki toplam üniversite öğrencisi sayısının yaklaşık 1,7 milyon, Türkiye’deki toplam üniversite öğrencisi sayısının ise yaklaşık 6,8 milyon olduğu kabul edildiğinde, İspanya’daki bir öğrencinin Erasmus programından faydalanma ihtimalinin Türkiye’deki bir öğrenciye kıyasla yaklaşık 30 kat daha yüksek olduğu görülmektedir.
Diğer Avrupa İçi Değişim Programları
Erasmus+ Avrupa’daki en yaygın öğrenci hareketliliği programı olsa da, İspanya’daki öğrenciler için Avrupa içinde başka değişim fırsatları da bulunuyor. Bu bölümde Erasmus+ dışında kalan Avrupa içi program ve anlaşmalardan bazı örnekleri ele alacağız.
CIVIS İttifakı
CIVIS, Avrupa Komisyonu’nun “Avrupa Üniversiteleri İnisiyatifi” kapsamında oluşturulmuş bir üniversiteler ittifakıdır. Aralarında Madrid Otonom Üniversitesi (UAM)’ın da bulunduğu 11 prestijli Avrupa üniversitesinden oluşan CIVIS ittifakı, üye okullar arasında yenilikçi eğitim iş birlikleri geliştirmeyi amaçlar. CIVIS bünyesindeki öğrenciler, kısa süreli ortak kurslar, yoğun programlar ve karma (blended) eğitim fırsatlarından faydalanabilirler. Örneğin, CIVIS “Blended Intensive Programme” adıyla 1-2 haftalık yoğun bir ders/dizi seminer sunup bunu sanal öğrenimle birleştirerek, farklı ülkelerden öğrencileri bir araya getirmektedir. CIVIS kapsamındaki programlar ücretsizdir ve yalnızca üye üniversitelerin öğrencilerine yöneliktir; katılım gösteren öğrencilere CIVIS Pasaportu adında bir sertifika/akreditasyon verilir ve bu deneyim akademik olarak tanınır. CIVIS gibi ittifaklar, Erasmus+ finansmanıyla desteklenir ve Erasmus değişimine ek olarak kısa dönemli Avrupa içi hareketlilik seçenekleri sunarak öğrencilerin kültürel ve akademik ufuklarını genişletir.
SEMP (İsviçre Avrupa Hareketlilik Programı)
İsviçre, 2014 yılından bu yana Erasmus+ programına dahil olmadığından, kendi ulusal değişim programını yürütmektedir. Swiss-European Mobility Programme (SEMP) adı altındaki bu düzenleme, İsviçre’deki üniversiteler ile Avrupa ülkelerindeki üniversiteler arasında öğrenci değişimini mümkün kılar. İspanya’daki bir öğrenci, eğer kendi üniversitesinin İsviçre’de anlaşmalı olduğu bir okul varsa, SEMP kapsamında İsviçre’ye bir veya iki dönemliğine gidebilir. SEMP değişimleri, içerik olarak Erasmus’a benzer şekilde 2 ila 12 ay sürelidir ve öğrenim dönemi karşılıklı tanınır. En önemli fark, finansmanın AB yerine İsviçre tarafından sağlanmasıdır.
İkili Anlaşmalar ve Ağlar
Erasmus+ dışında, pek çok İspanyol üniversitesi ikili değişim anlaşmaları ile de öğrenci gönderip alır. Özellikle Birleşik Krallık’ın Erasmus’tan ayrılması sonrasında, İspanyol üniversiteleri İngiltere, İskoçya gibi ülkelerle doğrudan kurdukları iş birliği anlaşmaları yoluyla değişim programları yürütmektedir. Örneğin, Barcelona Autonomo University, “Exchange Programme” adı altında Erasmus’a dahil olmayan üniversitelerle (Birleşik Krallık gibi) değişim imkânı tanımlamıştır. Bu kapsamda öğrenci, dönemlik olarak ilgili üniversitede okuyup, derslerinin tanınırlığını ve harç muafiyetini Erasmus’la benzer şekilde elde eder.
Avrupa içinde faaliyet gösteren bazı üniversite ağları da üyeleri arasında değişimi teşvik eder. Coimbra Group adlı köklü üniversiteler ağı, bunlardan biridir. Coimbra Grubu’nun “Student Exchange Network (SEN)” programı, ağdaki üniversiteler arasında öğrenci hareketliliğini kolaylaştırmak amacıyla kurulmuştur. Bu program sayesinde, örneğin Coimbra Grubu üyesi Granada veya Salamanca Üniversitelerinde okuyan bir öğrenci, yine ağ üyesi olan İrlanda’daki Trinity College Dublin veya Almanya’daki Heidelberg Üniversitesi’ne direkt değişimle gidebilir.
Özetle, Erasmus+ haricinde de Avrupa içinde değişim yapmak isteyen İspanyol öğrenciler için pek çok alternatif yol vardır; bunlar genellikle üniversiteler arası özel anlaşmalar veya Avrupa üniversite ağları aracılığıyla gerçekleşir.
Avrupa Dışı Değişim Programları
Küreselleşen yükseköğretim ortamında, İspanyol üniversiteleri Avrupa dışındaki ülkelerle de güçlü akademik bağlar kurmuş durumdadır. İspanya’daki öğrenciler, Latin Amerika, Kuzey Amerika, Asya ve Okyanusya gibi bölgelere uzanan değişim programlarına katılabilirler. Bu programlar genellikle üniversitelerin ikili anlaşmaları veya küresel konsorsiyumlar aracılığıyla yürütülür.
Latin Amerika ile değişimler
İspanya ile Latin Amerika ülkeleri arasında tarihi ve kültürel bağların güçlü olması, akademik iş birliklerine de yansımıştır. Hemen her büyük İspanyol üniversitesinin, Meksika, Arjantin, Şili, Kolombiya gibi İspanyolca konuşulan ülkelerde bir veya birden fazla partner üniversitesi bulunur.
Bu kapsamda lisans öğrencileri bir dönemliğine bu ülkelere gidip eğitim alabilirler. Latin Amerika değişimleri genelde üniversitelerin “Movilidad Internacional No Erasmus” adı altında açtıkları özel kontenjanlarla gerçekleşir. Öğrencilerin bu programlara teşvik edilmesi için Banco Santander gibi kuruluşlar özel burslar sağlamaktadır. Örneğin, Santander Bankası’nın CRUE (İspanyol Üniversite Rektörleri Konferansı) ile ortaklaşa yürüttüğü “Becas Santander Iberoamérica” programı yıllardır devam etmektedir. Bu burslar, İspanyadaki öğrencilerin Latin Amerika’daki üniversitelere gitmesini desteklemek amacıyla genellikle €3000 tutarında maddi katkı sunar. Tabii ki bursiyer olamayan öğrenciler de ikili anlaşmalarla Latin Amerika’ya gidebilir; bu durumda genellikle İspanya’daki öğrenci kendi üniversitesine harcını ödemeye devam eder, gittiği yerde öğrenim ücreti ödemez ve yaşam masraflarını kendisi karşılar. Bazı durumlarda Latin Amerika üniversiteleri de konaklama veya yemek bursu gibi yardımlar sunabilmektedir.
ABD ve Kanada ile değişimler
Birçok İspanyol üniversitesi, Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada’daki kurumlarla değişim anlaşmalarına sahiptir. Bu anlaşmalar genellikle “Convenio Bilateral” olarak adlandırılır. Örneğin, Madrid Complutense Üniversitesi (UCM) uzun yıllardır çeşitli ABD üniversiteleriyle değişim programı yürütmektedir. UCM’nin Amerika ile değişim duyurularında, öğrencilerin bir akademik yıl veya yarıyıl boyunca ABD’deki partner okullarda eğitim alabileceği, Amerika tarafının öğrencinin eğitim ücreti, konaklama ve yemek masraflarını karşıladığı, öğrencinin ise kendi üniversitesine belirli bir katkı payı ödediği belirtilir. Bu model, ABD’deki yüksek eğitim ücretleri düşünüldüğünde öğrenciler için büyük bir avantaj sunar; zira ev sahibi üniversite öğrenciyi kendi öğrencisi gibi kabul ederek öğrenim ücreti almamakta, ayrıca kampüs yurdu ve yemekhanesini ücretsiz sağlamaktadır.
Ayrıca İspanya’da bazı üniversiteler küresel değişim konsorsiyumlarına üyedir. Örneğin, ISEP (International Student Exchange Programs) adlı dünya çapındaki değişim ağına İspanya’dan bazı üniversiteler dahildir. ISEP, 50’den fazla ülkeden 300’ün üzerinde üniversiteyi bünyesinde barındıran bir konsorsiyumdur. İspanya’da Murcia Üniversitesi gibi kurumlar ISEP üyesi olup, öğrencilerine ABD, Kanada, Avustralya dahil 120’den fazla kurumda eğitim fırsatı sunabilmektedir.
Asya ve diğer bölgeler
İspanyol üniversiteleri son yıllarda Çin, Japonya, Güney Kore, Hindistan gibi Asya ülkeleriyle de öğrenci değişimine önem vermektedir. Pek çok İspanyol üniversitesi, Coimbra Grubu’nun Latin Amerika programları veya AUIP (Asociación Universitaria Iberoamericana de Postgrado) gibi kuruluşlar üzerinden Asya Üniversiteleri ile akademik değişimleri teşvik eden programlara katılır.
İspanyol Üniversitelerinin Özel Anlaşmaları ve Ağları
İspanya’daki üniversiteler, yukarıda bahsedilen programların dışında, kendi girişimleriyle oluşturdukları bazı özel ağlar ve anlaşmalar yoluyla da değişim imkânları sunmaktadır. Bu bölümde Santander Group (SGroup), Coimbra Group ve UAM Exchange gibi örnekleri ele alacağız.
Santander Group (SGroup) Ağı
Santander Group, 1980’lerde İspanya merkezli Banco Santander’in desteğiyle kurulmuş, Avrupa’daki uluslararası odaklı üniversiteleri bir araya getiren bir iş birliği ağıdır. Günümüzde SGroup – Universities in Europe adıyla anılan bu ağ, üyeleri arasında öğrenci ve personel hareketliliğini artırmayı, ortak projeler geliştirmeyi ve iyi uygulamaları paylaşmayı amaçlar. SGroup üyesi üniversiteler, ikili anlaşmaların ötesinde, ağın sağladığı iletişim ve güven zemini sayesinde birbirleriyle kolaylıkla değişim programları başlatabilir.
Coimbra Group ve Öğrenci Değişim Ağı
Coimbra Group, Avrupa’nın en eski ve köklü üniversitelerinden bazılarının oluşturduğu bir başka önemli ağdır. İspanya’dan Salamanca, Granada, Barcelona gibi üniversitelerin üye olduğu Coimbra Grubu, eğitim ve araştırmada iş birliğini teşvik eder. Bu ağ içindeki Student Exchange Network (SEN), üyeler arası öğrenci değişimini kolaylaştırmak için tasarlanmış özel bir programdır. Coimbra SEN’in amacı, akademik ve kültürel bağları güçlendirmek ve lisans ile lisansüstü seviyedeki öğrenciler için ayrıcalıklı değişim fırsatları yaratmaktır.
Üniversitelerin kendi değişim programları
Birçok İspanyol üniversitesi, markalaşmış uluslararası programlara ek olarak kendi adlarıyla anılan değişim programları oluşturmuştur. Örneğin, Universidad Autónoma de Madrid (UAM), Avrupa dışı değişimleri için “UAM Exchange” adında bir program yürütmektedir. Bu program, UAM’nin ABD, Kanada, Asya-Pasifik ve diğer bölgelerdeki partner üniversiteleriyle yapılan ikili anlaşmaların genel adıdır.
Sonuç olarak, İspanyol üniversiteleri Erasmus+’tan bağımsız olarak da uluslararası ağlarda aktif rol almakta ve kendi öğrencilerine mümkün olan en fazla sayıda yurt dışı deneyimi sunmaya çalışmaktadırlar. Bu özel anlaşma ve ağlar, Erasmus kontenjanlarının dolması halinde veya farklı coğrafi tecrübeler arayan öğrenciler için alternatif yollar sağlamaktadır.





